Terug naar overzicht
Frank van den Heuvel
5 december 2017

Een Zwarte Piet-scenario voor gaswinning

Frank van den Heuvel: "Zwarte Piet en gaswinning hebben alles met elkaar te maken"


Wat hebben roken, vuurwerk, Zwarte Piet en gaswinning in Groningen met elkaar te maken? Alles. Eind jaren '50 was de wereld overzichtelijk en vol perspectieven. Mensen mochten overal roken, aan het eind van het jaar en bij feesten en partijen knalde het vuurwerk en de kinderen werden vanaf eind oktober onder de duim gehouden met het dreigement van Zwarte Piet, een uitheems figuur die gewapend met zak & roe meneer pastoor en de meester ondersteunde. En er was gas gevonden in Groningen. Heel veel gas. Op alle vier was geen rem. Paffen, knallen, dreigen, pepernoten en exploiteren was de lijn.

Wat zien we tegenwoordig in deze decembermaand: alles ligt onder vuur. Is het misplaatste nostalgie? Vooruitgang? Andere tijden? Bewustwording? Nuancering? Meer oog voor alle groepen? Vanaf de jaren '70 neemt de kritiek op het roken toe. Het is minder cool. Medici doen onderzoeken en roken-gerelateerde ziektes komen vaker voor en worden ook als zodanig erkend. Er komen rookcoupés in trein en vliegtuig en vervolgens wordt de sigaret steeds verder verbannen: uit de klas, van de werkplek, uit de kroeg en nu steeds meer weg van sportclubs. Het is een mix van paternalisme en gezondheidsdenken. En beschermen van het kwetsbare. Wanneer stopt deze actie tegen het roken? Heel simpel: totdat de laatste sigaret gedoofd is.

Vuurwerk. Nog drie weken. Dan lezen we weer voor hoeveel geld we de lucht in geknald hebben. Het aantal toegestane knaluren in steeds meer gemeenten daalt fors en de ontmoediging gaat samen met vuurwerk op centrale plaatsen in de gemeente. Het nationaliseren van een privaat iets? Terug naar de overheid? En uiteindelijk zal de overheid, omdat de vuurwerkevenementen matig bezocht worden, stoppen met de show en is vuurwerk verdwenen. Het is eigenlijk ook iets vreemds: voor veel geld dingen verknallen.

“de ‘Randstedelijke arrogantie en geldlust’ als de grote drijfveer voor gaswinning”

Zwarte Piet? Inmiddels is de Zwarte Piet-discussie minstens zo'n belangrijke traditie als het feest zelf. Voor- en tegenstanders staan hard tegenover elkaar. Loopgraven. Niet meer luisteren naar elkaar en bevolkingsgroepen trekken zich terug in hun eigen wereld. De Zwarte Piet-discussie loopt volstrekt synchroon aan de gaswinningsdiscussie. Voor bepaalde groepen gaat de strijd door zolang er in november/ december nog één geschminkte en verklede Nederlander rondloopt en in die andere discussie gaat de strijd door zolang er nog 1 kubieke centimeter gas gewonnen wordt in Groningen. Het is ideologie geworden. ‘Roetveegpieten' als compromis? Prima, dan is dat de nieuwe bovengrens en gaat de strijd verder. Een mix van zwart/ gekleurd/ wit? Prima, maar de strijd gaat door. Zo zien we het ook bij de gaswinningsdiscussie: ieder nieuw plafond is de nieuwe bovengrens; daags erna gaat de strijd verder.

Is het een salamitactiek? Liever het maximale dan het optimale? Facts & figures, andere meningen worden niet meer gehoord; zijn niet meer relevant. Dat leidt tot verharding aan de andere kant. Beide kanten halen alles erbij. Tot de Raad van State worden grondrechten, rechtsbeginselen en volgorde van Grondwetsartikelen erbij gehaald. Anti-Zwarte Pieten-demonstranten hebben demonstratierecht. De minister van Economische Zaken & Klimaat moet, aldus de Raad van State, een nieuw gasbesluit nemen: veiligheid gaat voor winning. Interessant, want eerder was een plafond vastgesteld dat fluïde was in koude winters. Dan gaat blijkbaar de leveringszekerheid weer voor. De conclusie bij dit alles: niet technologie, maar de rechtszaal bepaalt, maar ook de politiek en ook de mensen zelf. Kortom: de duidelijkheid is er nog steeds niet. Evenals: waar willen we naar toe?

Onlangs kwam Sinterklaas aan in Dokkum, Friesland. Het resultaat is bekend: anti-anti-Zwarte Pieten-demonstranten namen het recht in eigen hand en stuurden de ‘Randstedelijke arrogante grachtengordel' per bus terug naar huis. Hun Friesland moet zuiver blijven en dus mét Zwarte Pieten. Inzake het gasdossier spraken de Dokkumse buren, de Groningers, over de ‘Randstedelijke arrogantie en geldlust' als de grote drijfveer voor gaswinning. Die Haagse geldwolven die enkel de rijksbegroting voor ogen hebben, zitten verkeerd. Ook hier geldt: waar willen we naar toe met gas, gaswinning, verduurzaming, transitie? Wie denkt nog dat gaswinning en het energiebeleid technologische vraagstukken zijn? Of juridische? Allemaal niet: het is sociologie. Het grote verschil is dat de Zwarte Piet-discussie beperkt blijft tot het najaar, maar dat de gaswinningsdiscussie non-stop voortgaat. Een (bijna) ingestorte schoorsteen op het Gronings platteland is wat de vraagstukken bindt.

Frank van den Heuvel is werkzaam op het gebied van Toezicht & Public Affairs