Terug naar overzicht
Lot van Hooijdonk
10 december 2018

Nederlanders, kijk eens naar de Deense energiedemocratie

Lot van Hooijdonk: Liberaliseer een tikje minder. Zo is de transitie ook een kans voor bewoners om meer zeggenschap te krijgen over hun energievoorziening

Overheden, energiebedrijven, netbeheerders, woningcorporaties, bewoners; allemaal werken ze samen aan de transitie van gas naar duurzame bronnen om te verwarmen en te koken. De energiedemocratie in Nederland is een samenwerking tussen veel partijen.

 

Extra lastig daarbij is dat een deel van het energiesysteem in handen is van private eigenaren. 

Hoe regel je het dan als gemeente, om een wijk - en daarna de hele stad - van het aardgas af te krijgen? We hebben te maken met commerciële partijen en met de portemonnee van inwoners van onze stad. De besluitvorming verloopt daarbij over veel verschillende schijven en schaalniveaus, waarbij de gemeenten ook nog eens afhankelijk zijn van landelijke wetgeving. De kans is groot dat dit lokaal - per gemeente maar wellicht ook per wijk - leidt tot verschillen in energieprijzen.

 

Het gaat al een stuk beter als bewoners zelf aan de slag gaan. In Overvecht-Noord, de eerste Utrechtse wijk die we uiterlijk in 2030 aardgasvrij willen maken, zijn al diverse initiatieven gestart sinds we in 2017 bekendmaakten dat we hier gaan beginnen. Bewoners komen samen in werkgroepen met verschillende thema's, mobiliseren buren om naar informatieavonden te komen of schrijven zich in voor workshops die de gemeente organiseert in een energiezuinige, aardgasvrije voorbeeldwoning in de wijk.

Bewoners van een dorp, straat of wijk zijn met z’n allen eigenaar van het lokale energiebedrijf

Toch valt het aantal energiecoöperaties in Utrecht tegen. Het valt in elk geval in het niet bij de particuliere samenwerkingsverbanden in een land als Denemarken. Hier is de gemeenschap de lokale energiedemocratie. Bewoners hebben wettelijk recht op het mede-eigendom van een naburige windmolen. Bewoners van een dorp, straat of wijk zijn met z'n allen eigenaar van het lokale energiebedrijf. Wie een huis koopt in dit gebied, wordt automatisch ook mede-eigenaar van het energiebedrijf. De bewoners bepalen de tarieven én de winstuitkering. Wie de wijk verlaat, verkoopt zijn huis samen met het aandeel in het energiebedrijf.

 

Zo'n samenwerking is in Nederland ook mogelijk, maar vraagt veel van bewoners. De coöperaties die op diverse plekken in Nederland al bestaan, in verschillende vormen en de een groter dan de ander, laten zien dat het ook in onze energiedemocratie kan. Overheden, energieleveranciers en netbeheerders kunnen bewoners helpen bij het opzetten van zo'n samenwerking. Kijk met een schuin oog naar de wetgeving in landen als Denemarken en Duitsland, en liberaliseer een tikje minder. Zo is de transitie ook een kans voor bewoners om meer zeggenschap te krijgen over hun energievoorziening. 

 

Lot van Hooijdonk is wethouder duurzaamheid, mobiliteit en milieu voor GroenLinks in de gemeente Utrecht. Op Twitter is ze te volgen via @lotvanhooijdonk.