Zoeken

Zware slimme netten

Auteur

Frans Rooijers

"Slimme ICT zorgt dat netten verzwaard moeten worden"

Moeten stroomnetten zwaarder of slimmer gemaakt worden? Die vraag stelde Netbeheer Nederland haar relaties een paar jaar terug bij een bijeenkomst. 80 mensen stemden voor slimmer; 2 voor zwaarder. Ik was één helft van dat eenzame duo.

Iedereen wil slim zijn. Toegegeven: slim is ook leuk, maar betrouwbaarheid is belangrijker. Van netverzwaring weten we zeker dat we het kunnen; van slimmigheid moeten we dat nog maar zien. We gaan meer elektriciteit gebruiken en dan ook nog eens met apparaten met een grote gelijktijdigheid zoals de warmtepomp en de oplader van de elektrische auto.

De gedachte achter het slimmer maken van stroomnetten is dat we onze wasmachine nog even niet aanzetten als de elektriciteitsvraag hoog is en andersom. Zo zouden we flink wat koperen kabels uitsparen. Maar de praktijk is ingewikkelder. Niet maandag-wasdag of de hoeveelheid zon bepaalt straks de stroompiek, maar de warmtepompen en elektrische auto's. En dan is het toch wel geriefelijk dat we een voldoende zwaar net hebben.
““Iedereen in de buurt heeft dan dezelfde prijsgevoelige ICT, met als gevolg dat alles gaat tegelijk aangaat””

Er is iets vreemd met de aansluitingen voor kleinverbruikers. We kunnen als we willen ieder 17 kilowatt stroom afnemen, terwijl de transformator in de wijk maar geschikt is voor 1,5 kilowatt gemiddeld. Tot nu toe gaat dat goed omdat we nooit allemaal tegelijk alle elektrische apparaten aanzetten. Een piek van 5 kilowatt in je eigen meterkast is al fors: dan staan de wasmachine, de stofzuiger en de boiler aan.
Door apparaten met een grote gelijktijdigheid gaat dat anders worden. Daardoor zullen de prijzen gaan veranderen: er komen dure en goedkope momenten voor elektriciteit. Het eerst voor de mensen met een slimme meter; dan betaal je extra als je 's avonds als het donker is en de wind is gaan liggen toch licht in huis wil. En heel weinig als het flink waait en de industrie met vakantie is.

En ja wat gebeurt er dan? Gaat de netbeheerder aangeven wanneer je elektriciteit kunt gebruiken? Nee. Ik denk dat we slimme ICT gaan inbouwen in tal van apparaten. Die ICT zal er voor zorgen dat de netten juist verzwaard moeten worden. Als de stroom bijvoorbeeld 2 cent goedkoper is dan gemiddeld, wordt de boiler automatisch aangeschakeld. De auto laadt op als het goedkoop is en de warmtepomp gaat extra verwarmen als het goedkoop is.
Echter: iedereen in de buurt heeft dan dezelfde prijsgevoelige ICT, met als gevolg dat alles tegelijk aangaat. En toevallig zijn velen ook al aan het (elektrisch) koken want het aardgas is straks vertrokken uit onze huizen. Dan gebruiken we 3 kilowatt stroom om te koken plus nog eens 1 kilowatt voor de boiler. Zo wordt het knap warm op het lokale net.
Gelukkig koken we niet allemaal op hetzelfde moment, maar de ICT die slim reageert op de lage prijzen, doet dat massaal tegelijkertijd, net zoals computerprogramma's die allemaal tegelijk hun aandelen verkopen en de beurs in chaos storten. Dan kan het zomaar gebeuren dat de gemiddeld 1,5 kilowatt waarvoor het elektriciteitsnet is aangelegd niet voldoende is.

Hoe gaat de netbeheerder dat dan oplossen? Volgens voorstanders van slimme netten gaat die dan flexibiliteit inkopen. Hij verstuurt een slim signaal dat ik een bonus krijg als ik niet gebruik. Maar dit werkt free rider gedrag in de hand. Stel dat ik al niet van plan was om stroom te gebruiken, want ik ben niet thuis en m'n boiler is helemaal opgewarmd. Dát weet de netbeheerder niet, maar toch zal hij die flexibiliteit ook bij mij moeten inkopen. Dat kost enorm veel geld.

En dat de netbeheerder niet weet wanneer ik stroom ga gebruiken, wil ik graag zo houden. Grootverbruikers moeten voor ieder kwartier van de dag aangeven hoeveel stroom ze willen gebruiken. Moeten consumenten dat straks ook gaan doen? Dat lijkt me erg onpraktisch.
Netbedrijven moeten dus mensen extra betalen om flexibiliteit in te kopen. Die bonus moet substantieel zijn, want de netbeheerder moet opbieden tegen de leverancier die goedkope stroom wil slijten die 2 cent goedkoper is dan gemiddeld. Dat is niet zo effectief.

Verzwaren lijkt me een betere optie. We betalen als kleine gebruiker 5 eurocent per kilowattuur aan transportkosten. Als we de lokale netten verzwaren wordt het heus geen 7 cent. Nee, het blijft 5 cent, want de kosten worden verdeeld over meer kilowatturen. Zo kan het slimme net ervoor zorgen dat de lokale netten juist verzwaard moeten worden. Hadden we allemaal gelijk, was het de verkeerde vraag.

Frans Rooijers is Directeur van CE Delft

Frans Rooijers

Frans Rooijers is Directeur van CE Delft