De druk van China na het ingrijpen bij Nexperia, de blokkade van de Straat van Hormuz door Iran, en het buitenlandbeleid van de Verenigde Staten. Drie voorbeelden die laten zien dat we niet langer leven in een wereld die draait op diplomatie, maar op geo-economie. De economie zélf wordt als machtsmiddel ingezet. China heeft dat als geen ander begrepen, aldus Peter de Jong. Het haalt strategische productie weg uit Europa, beperkt de export van kritieke metalen en zet economische afhankelijkheid in als geopolitiek drukmiddel.
In die wereld van geo-economie staat Nederland er slecht voor. Nexperia is geen incident, maar een wake-up call die laat zien hoe kwetsbaar onze toeleveringsketens zijn geworden. Al jaren spreken politici over ‘strategische autonomie’, maar er wordt onvoldoende gehandeld. In Europa is met de Critical Raw Materials Act (CRMA) een basis gelegd, waarop met het recente ResourceEU-programma wordt voortgebouwd. Dit programma maakt geld vrij voor onder meer het gezamenlijk inkopen van kritieke grondstoffen, het diversifiëren van importketens, de opschaling van Europese mijnbouw- en raffinagecapaciteit, een exportverbod op schroot en permanente magneten, en investeringen in de verwerking en recycling van kritieke grondstoffen.
Dit is een wenselijke ontwikkeling en klinkt daadkrachtig, maar is vooral defensief. Het pakt de kern van het probleem niet aan: inzetten op recycling en Europese capaciteit is noodzakelijk, maar niet voldoende zolang de totale vraag naar kritieke grondstoffen ongebreideld blijft groeien. Een vraag die vooral wordt gedreven door onze energietransitie. Juist daar ligt ook de sleutel tot de oplossing.
### Al twee rondjes ingehaaldAl twee rondjes ingehaald
Het grootste probleem met de huidige strategie van Europa is de tijd die nodig is om die te realiseren. De ontwikkeling van een nieuwe mijn kost 10 tot 15 jaar. Nieuwe verwerkings- en recyclingcapaciteit vergen 5 tot 7 jaar. Het opbouwen van nieuwe ketens, contracten en markten kost minstens een decennium. Ondertussen heeft China 20 jaar voorsprong op de rest van de wereld in de productie, verwerking en handel in kritieke grondstoffen. Het beheerst 90 procent van de wereldwijde magneetproductie, domineert de raffinage van zeldzame aardmetalen en bouwt geruisloos zijn invloed uit via handels- en investeringsafspraken in Afrika, Zuid-Amerika en Azië. We zijn dus bezig met een inhaalsprint tegen een land dat ons al twee rondjes heeft ingehaald. Alleen als we er een andere wedstrijd van maken, kunnen we nog aanhaken.
> “Strategische autonomie niet begint in de mijn.”De reflex om meer te produceren in Europa is begrijpelijk, maar mist een belangrijk strategisch inzicht. Echte autonomie begint niet bij het sluiten van nieuwe importketens of het openen van een nieuwe fabriek, maar bij de vraag hoe we onze grondstoffen veel efficiënter kunnen gebruiken. Neem magneten, essentieel voor windturbines en elektrische auto’s. De Europese productie staat nog in de kinderschoenen en blijft extreem duur zolang grondstoffen van elders moeten komen. Ondertussen zal de vraag naar magneten in 2035 verdrievoudigen ten opzichte van 2022. Deze stijging van de vraag komt opnieuw voornamelijk voort uit de energietransitie.
### LevensduurLevensduur
Efficiënt gebruik is precies wat ambitieus circulair beleid stimuleert. Door producten langer te gebruiken, beter te repareren en slimmer te ontwerpen, verlaag je niet alleen de milieu-impact van de energietransitie, maar ook structureel de vraag naar nieuwe grondstoffen. Zo zorgen we voor een weerbaar energiesysteem dat minder gevoelig is voor buitenlandse invloed. De stap van Europa met ResourceEU is er een in de goede richting, maar mist vooralsnog de kern van het probleem. Om autonomer te worden, moeten we erkennen dat strategische autonomie niet begint in de mijn, maar bij het slimmer inzetten van onze grondstoffen. Dat bereiken we het snelst door slim ontwerp, vervanging, reparatie en onderhoud te bevorderen. Circulariteit is meer dan recycling aan het einde van de levensduur van een product. Het is niet enkel een milieuvraagstuk, maar essentieel voor een weerbaar energiesysteem en strategische autonomie.