Het is een kleine stap van het Hanzeverband dat we in middeleeuws Europa kenden en het debat over kernenergie dat plaatsvond begin juli. In dit debat gaf een meerderheid van de Tweede Kamer aan dat de bouw van een nieuwe kerncentrale in de Eemshaven niet mag plaatsvinden. De argumentatie: “De Groningers hebben al zoveel ellende meegemaakt” (door de gaswinning). Interessant is dat de provincie Zeeland al jaren aangeeft dat men, naast Borssele, juist wél graag nieuwe kernenergiecapaciteit ziet verschijnen. Een belangrijk deel van de argumentatie: “De Zeeuwen hebben al zo vaak iets níet gekregen” (oa schrappen van de marinierskazerne). Beide, Groningen en Zeeland, gebruiken de verkeerde reactie op een ander vraagstuk.
Kort iets over het Hanzeverband. De Hanze was een machtig netwerk van handelaren en ambachtslieden, dat ontstond in de tweede helft van de dertiende eeuw en standhield tot 1648. Handelaren en steden aan de Oostzee wilden hun zaken beschermen, uitbreiden en versterken. Hiertoe maakten ze afspraken om onderling zaken te doen, elkaar (ook met wapens) te steunen en de handel te perfectioneren. Dat laatste onder andere door er voor te zorgen dat schepen steeds volgeladen werden en niet (half)leeg voeren. Daarnaast wilde men vrijhandel door tol, tarieven en andere heffingen fors te reduceren (Trump was nog niet geboren).
De Hanze groeide via de Oostzee naar de Noordzee en de Zuiderzee. Nederlandse steden als Groningen, Zwolle, Kampen en Deventer waren belangrijke vestigingen. Het verband strekte zich uit van het Russische Novgorod in het noorden via Scandinavië tot de Vlaamse steden Gent en Brugge in het zuiden. Zeeland maakte geen deel uit van het Hanze-verband. Wel waren Zeeland en belangrijke plaatsen als Vlissingen, Veere en Zierikzee op een bepaalde manier geassocieerd met de Hanze (een soort Canada?). De kracht van deze samenwerking en het grote handelsgebied was het ontbreken van bureaucratie en hiërarchie. Het territoir ging over de grenzen van koningen, hertogen en andere vorstelijke bestuurders heen. Slim en veilig zaken doen was het doel.
En het werkte. De vorsten (de politiek?) waren minder blij, want ze verloren macht, invloed en heffingen. Belangrijke lading vanuit Scandinavië naar onze drassige delta was hout; als brandstof en om schepen en huizen te bouwen. De vrijhandel van de Hanze over duizenden kilometers zorgde er voor dat er geen congestie was (het kan dus wel). En het mooie was dat onze twee kernenergielocaties avant la lettre, Zeeland en Groningen, profiteerden van de Hanze.
> "Ook in Zeeland past een kerncentrale."Terug naar Groningen. Al vele decennia hebben de Groningers de leus “Er gaat niks boven Groningen”. Natuurlijk, ik begrijp de taalkundige vondst, maar onze Noorderlingen zouden er wijs aan doen om deze slogan te verlaten. Er gaat namelijk heel veel boven Groningen: vele tientallen Hanzesteden, waarmee Groningen volop zaken deed gedurende vierhonderd jaar. Zoals er ook heel veel onder Zeeland gaat: namelijk de toen (in de tijd van de Hanze) belangrijke steden als Antwerpen, Gent en Brugge. En in de Middeleeuwen was het helemaal mooi voor de Groningers, want men lag door deze Hanze in het midden van één van de belangrijkste corridors van toenmalig Europa. En misschien geldt dat ook nu nog.
En dan onze toekomstige energievoorziening in den brede. We moeten terughoudend zijn met opties, locaties en mogelijkheden uitsluiten. Dat geldt dus ook voor kernenergie. Wat betreft de grote kerncentrales zijn er drie serieuze mogelijkheden in Nederland: Maasvlakte, Zeeland/ Westerschelde en Groningen/ Eemshaven. Tennet heeft onlangs een studie uitgebracht dat de Eemshaven in Groningen de beste locatie is als je kijkt naar netcapaciteit. Ook in Zeeland past een kerncentrale. Voor de kleinere SMR’s zijn er veel meer geschikte locaties; in wezen kan ieder groot industrieterrein een dergelijke ‘minikerncentrale’ aan.
### Oase van rustOase van rust
Zeeland heeft in de jaren ’70 een enorme economisch opleving gekregen juist door de vestiging van de kerncentrale Borssele; energie-intensieve industrie en werkgelegenheid bloeiden op. Groningen en Noord-Nederland maakten in de vijftiende eeuw een forse groei door, omdat het Hanze-verband toen zijn hoogtepunt kende. Ook deze decennia willen Groningen en de Eemshaven groeien. Groeien in bedrijvigheid, (duurzame) energiecapaciteit en welvaart. En natuurlijk doen in Groningen de nadelen van de decennialange gaswinning pijn. Natuurlijk verdient dit de aandacht van de politiek en mag zoiets nooit meer gebeuren. Maar kernenergie is in nagenoeg alles anders dan gaswinning. Kernenergie is met de Borssele-centrale, die nu 50 jaar operationeel is en nog 30 jaar zal draaien. een oase van rust, stabiliteit en zekerheid. De Zeeuwen kunnen geen enkel nadeel noemen en zien daarom graag een nieuwe centrale komen.
Groningen en Zeeland kunnen allebei, meer dan ze nu doen, vanuit kracht redeneren, handelen en bouwen. Anders doen ze zichzelf tekort. De handelsgeest en glorietijd van de Hanze in de Middeleeuwen strekt tot voorbeeld; voor beide regio’s. ‘Meer Hanze-mentaliteit’ om onze oud-premier te parafraseren. Toch? De Groningers zouden een keer langs de oude Hanzeroute naar Vlaanderen moeten varen en in Zeeland uitstappen om de kerncentrale aldaar te bekijken. En dan samen plannen maken voor nieuwe kernenergiecapaciteit in Nederland. En dan blijken beide plekken passend. Er gaat veel boven Groningen en veel onder Zeeland en er kan veel in Zeeland en in Groningen. De Hanze als les voor onze energiesector.